Hona hemen Orreagaren historia erakusketan aurkezten
diren mugarri historikoen gaineko informazio osagarria. Eskerrik asko
bisitagatik.
SANTUTEGIA ETA ERROMATAR BIDEA
Orreaga (Roncesvalles) Pirinioetako bazter urrun honetan kokatzearen jatorria mendikatea zeharkatzen zuen erromatar bidean dago; bide hori Ibañetako mendate ondotik igarotzen zen. Ibañetako mendatea Mendebaldeko Pirinioetako igarobide historikorik garrantzitsuena da. Milaka urtez erabili izan dute erromatar legioek, erromesez, Erdi Aroko armadek, merkatariek eta garai guztietako bidaiariek. Ibañetan erromatar aldare bat (ara) aurkitu zen, “Eguzki garaiezinari” eskainia. Zalantzarik gabe, Orreaga gizakiaren espiritualtasunarekin oso estu lotuta egon da historian zehar.
ORREAGAKO GUDUA. 778
778.urtean Orreagan gertatutako gertaera batek Pirinioetako txoko hau Europa osoan ezagun bihurtu zuen. Karlo Handiaren armada boteretsua, orduan mendatea kontrolatzen zuten baskoiek, zastrapetik hartu zuten. Karlo Handiak bere porrot mingarriena jasan zuen. Bere iloba kuttuna, Roldan, batailan hil zen. Roldan da Frantziarentzat, Cid da Espainiarentzat den bezala.
Erdi Aroko paladin haren heriotza betiko geratu zen Rolanden Kantuak izeneko
poema epikoan (La Chanson de Roland), Erdi Aroko gesta-kantu ospetsuenean.
Irudian, Roldan ikus daiteke bere olifante izeneko adar ospetsuan jotzen, Karlo
Handiaren laguntza eskatzeko. Baina Karlo berandu iritsi zen, eta lurralde
hauek Ebroraino menderatzeko zuen ametsa betiko galdu zen.
LEHEN MONASTERIOA IBAÑETAN
Antzinako erromatar bidea erromes-bide bihurtua zen jadanik. Erromes askok Compostela aldera, apostolu Santiagoaren hilobiaren bila, Pirinioak gurutzatzen zituzten bide horretatik. Orreagako Kolegiataren jatorria erromesen harreran dago. Helburu horrekin, X. mendean lehen monasterio bat eraiki zen Ibañetan, eginkizun horri eskainia.
Irudian monasterio hau eta bi erromes hartzen ari den fraide bat ikus daitezke.
Monasterioak babesleku epel eta segurua ere bazen. Erromesak hartzeko bokazio
hori gaur egun ere Real Colegiataren ezaugarri nagusietako bat da.
ORREAGAKO ERREGE KOLEGIATAREN FUNDAZIOA
Era berean, errege askoren dohainei esker, mendeetan zehar, leku hau santutegi
mariano garrantzitsu bihurtu zen. 2027an Kolegiatak bere bederatzigarren
mendeurrena ospatuko du: 900 urte ospitaltasunean eta espiritualtasunean.
LAS NAVAS DE TOLOSAREN GUDUKO KATEEN ESKAINTZA
Irudian erregea ikus daiteke kristautasunaren garaipenaren sinboloa diren kate
horietako zati bat Orreagako Andra Mariari eskaintzen. Kateak oraindik ere
Kolegiatan gordetzen dira, nafar herriaren ausardiaren eta Nafarroak
Espainiaren historian izan duen garrantziaren lekuko diren altxor historiko
gisa.
Bitxikeria gisa: irudian agertzen diren pertsonaien artean erakusketaren bi
egileak ere badaude, Julio Asunción eta Mikel Castell. Asmatuko al zenukete
nortzuk diren?
ORREAGAKO ELIZAREN KONSEKRAPENA
Sancho Indartsua izan zen Orreagako Kolegiata gehien babestu
zuen erregea. Hark agindu zuen Orreagako Santa Maria eliza eraikitzeko. Irudian
elizaren konsagrazio unea irudikatzen da: 1220ko uztailaren 17a. Data hori Las
Navas de Tolosako garaipena ospatzen zuten eguna zen kristauentzat, “garaipen
eguna” deiturikoa. Ziurrenik ez da kasualitatea; litekeena da eliza, neurri
batean behintzat, nafarrek guduan lortutako harrapakinarekin eraikia izana.
Bestalde, Santa Maria de Orreaga eliza gotiko frantsesaren altxorra da:
Nafarroan eraikitako lehen eliza erabat gotikoa eta Espainiako lehenetariko
bat.
ORREAGAKO ANDRA MARI ETA HAREN IRITSERA
Orreagan une berezi berezia da gaur egun santutegia nagusitzen duen Orreagako Andra Mariaren irudiaren etorrera. XIV. mendeko arte-lan bikaina da, eta Nafarroako irudi mariano gotiko onena dela jotzen da. Tolosa (Toulouse) hiritik ekarri zuten. Ordutik, nafar askoren bihotzaren erdigunean dago, eta askok ama zerutiar babesle gisa ikusten dute bera.
Bitxikeria gisa: irudian, Andra Maria eramaten agertzen dira egungo priorea,
Bibiano Esparza; Kolegiatan urte gehien egin izan duen priorretako bat, Jesús
Labiano; diakonoa, Ion Diaz; eta, Andra Maria hartzen, Iruñeko artzapezpikua,
Florencio Roselló. Eta beste xehetasun bitxi bat: pertsonaia batek daramatzan
betaurrekoak anakronismoa dira; garai hartan ez zeuden patilladun betaurrekoak,
baizik eta lente xumeagoak. Hala ere, erretratuekiko fideltasunak askatasun
artistiko txiki hori eskatzen zuen.
ERROMERIAK
XV. mendetik aurrera gutxienez badira dokumentatuta Nafarroako herrietatik Orreagako erromeriak. Santa Maria de Orreaga kofradia Nafarroako handiena da. Erromeria horiek mendeetan —eta gaur egun ere— Orreagako Andra Mariak piztu duen maitasunaren eta debozioaren adierazgarri dira.
Maiatzean eta ekainean, igande bakoitza Ama Birjinaren jaia da. Igande
horietan, haran edo herri bateko kofradiakideak eta fededunak Orreagara joaten
dira erromerian, beren arbasoen tradizioari jarraituz eta Mariarenganako
maitasuna berrituz. Hunkigarria da crucero deituriko penitentziadunak
ikustea, kilometro askotatik gurutzeak bizkarrean ekartzen.
ORREAGAKO GUDUA
Orreagako historia osoan zehar hainbat guduren eszenatoki
izan da. Garrantzitsuenetako bat 1813ko Orreagako gudua izan zen. Espainiako
Independentzia Gerrako azken guduetako bat izan zen. Frantziako armada bat
Iruñerantz abiatu zen, zitadelan gotortuta zegoen frantziar goarnizioari tropa
anglo-espainiarrek ezarritako setioa hausteko asmoz. Aliatuek, tropa portugaldarrak
ere barne, Orreaga inguruan Iruñerantz zihoazen indar napoleonikoen aurrerapena
geldiarazten saiatu ziren. Frantsesek garaipena lortu zuten bertan, ondoren
Soraurengo guduan garaituak izan baziren ere.
Bitxikeria batzuk: Orreagako eliza ere defentsarako
gotorleku gisa erabili zen, irudian ikus daitekeen bezala. Kanpandorrean
oraindik ikus daitezke posizio pribilegiatu horretatik tiro egiteko erabiltzen
ziren tronera edo tiro-leihoak.
Guduan borrokatu zuen Walter O’Hara koronelak eman zion
izena Torontoko Orreaga etorbideari, gudu haren oroigarri gisa. Hiriko Orreaga
auzoa kale horretatik hartu zuen izena.
ORREAGAKO ANDRA MARIAREN KORONAZIO KANONIKOA
“Pirinioetako Erregina” —horrela ere deitzen zaio Orreagako Andra Mariari—
Espainiako nuntzio apostolikoak koroatu zuen, Hildebrando Antoniutti
monsinoreak. Koronazioa Kolegiataren ondoan dagoen esplanafanean egin zen,
oraindik ere han ikus daitezkeen izei handi horien artean. Milaka pertsonak
hartu zuten parte gertakari handi hartan.
Urrezko eta harribitxizko koroa Orreagako Museoan gordetzen da, eta urtero,
irailaren 8an, berriz jartzen zaio Andra Mariari.
ORREAGA GAUR EGUN
Orreagako Errege Kolegiata gaur egun erreferentzia turistiko
eta monumental garrantzitsua da.
Hamarnaka mila bisitarik egiten dute Orreagako multzo monumentala ikustera.
Hemen dago Nafarroako erregerik ezagunena, Sancho Indartsu mitikoa, lurperatuta
dagoen mausoleoa, eta hemen galdu zuen bizia Roldan zaldun ospetsuak Orreagako
guduan. Nafarroako santutegi garrantzitsuenetako bat da, arte eta
arkitekturaren benetako bitxi diren Andra Maria eta eliza batekin.
Gainera, Orreaga Santiago Biderako gune giltzarrietako bat da, eta Nafarroako
erromesentzako aterpetxe handiena bertan dago. Historia, kondaira,
espiritualtasuna eta ondarea modu bakar eta paregabean elkartzen diren leku hau
ahaztezina izango zaizue.